Bilirubin เป็น pigment ที่สำคัญในน้ำดี โดย 85% ได้มาจาก hemoglobin ในเม็ดเลือดแดงที่สิ้นสุดอายุการทำงานและถูกทำลายโดยระบบ reticulaoendothelial system ซึ่งได้แก่ ตับ, ม้าม และไขกระดูก โดยขั้นแรกเม็ดเลือดแดงจะถูก phagocytized    เมื่อhemoglobin จากเม็ดเลือดแดงสลายตัวได้ โกลบิน(globin) และ ฮีม(heme)    เหล็กใน heme จะถูกเก็บกลับมาใช้อีก โดยเก็บมาไว้ในตับในรูปของ ferritin ส่วน porphyrin ring จะถูกสลายตัวไปได้เป็นสาร biliverdin ซึ่งจะถูกเปลี่ยนเป็น bilirubin โดยจะจับกับ albumin(ได้เป็น unconjugate bilirubin) ส่งไปทำลายที่ตับใน sinusoid    เมื่อ bilirubin ถูกแยกจาก albumin แล้ว bilirubin จะถูกส่งเข้าสู่ hepatocyte สุดท้าย bilirubin จะจับกับ ligandin ถูกส่งเข้าสู่ smooth endoplasmic reticulum และถูก conjugate โดยเอนไซม์ uridyldiphosphate glucuronyl transferase(UDPG-T) เกิดเป็น bilirubin diglucuronide(conjugate bilirubin หรือ direct bilirubin) ซึ่งมีคุณสมบัติละลายน้ำได้

           Conjugate bilirubin จะถูกหลั่งจาก hepatocyte เข้าสู่ bile canaliculi รวมกับน้ำดีส่วนอื่นๆ เมื่อน้ำดีอยูาในลำไส้ส่วนต่างๆโดยเฉพาะ colon แบคทีเรียจะเปลี่ยน bilirubin ไปเป็น mesobilirubin แล้วเปลี่ยนเป็น mesobilirubinogen และสุดท้ายเป็น urobilinogen ในที่สุด urobilinogen เป็นสารไม่มีสีจะถูก oxidize ไปเป็น stool pigment เช่น stercobilin ซึ่งเป็นสีน้ำตาลแดง และถูกกำจัดทาง feces เป็นส่วนใหญ่ urobilinogen บางส่วนจะถูกดูดซึมกลับสู่ตับทาง portal circulation แล้วถูก excrete ออกมากับน้ำดี urobilinogen บางส่วนในกระแสเลือดจะถูกกรองผ่านไตและขับออกทางปัสสาวะ

           เนื่องจากการขับถ่าย bilirubin ของเด็กในครรภ์และเด็กแรกเกิดมีความแตกต่างจากผู้ใหญ่ โดยระหว่างที่เด็กอยู่ในครรภ์ bilirubin ที่เกิดจากการทำลายเม็ดแลือดแดงในเด็กจะถูกขนส่งทางกระแสเลือดผ่านรกเข้าสู่ระบบไหลเวียนโลหิตของแม่ การขนส่ง bilirubin ดังกล่าวจะอาศัย albumin ซึ่งมีระดับสูงในร่างกายแม่ bilirubin บางส่วนจะถูกกำจัดโดยตับของเด็กในครรภ์และขับออกทางลำไส้เล็กในเด็กที่คลอดออกมาแล้ว bilirubin ทั้งหมดจะถูกกำจัดออกโดยตับของเด็กเอง เม็ดเลือดแดงของเด็กจะมีอายุสั่นกว่าผู้ใหญ่ ดังนั้นจะมี bilirubin มากเป็น 2-3 เท่าของผู้ใหญ่

           โดยปกติระดับเอนไซม์ในตับของเด็กอายุ 7-10 วันแรกเกิดยังมีปริมาณน้อย จึงมักเกิดภาวะตัวเหลืองในเด็กแรกเกิดได้ เด็กประมาณ 1 คนในจำนวน 5 คน จะมีระดับ bilirubin สูงกว่า 7 mg/dl ซึ่งทำให้เกิดภาวะตัวเหลืองิและอาจทำอันตรายต่อเซลล์สมองของเด็กโดยเฉพาะเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 10 วัน เพราะการเจริญของ blood brain barrier ยังไม่สมบูรณ์ bilirubin จึงผ่านเข้าสู่สมองได้และเป็นสาเหตุให้เกิดอันตรายต่อเซล์ประสาท ซึ่งอาจมีผลถึงตายได้หรือทำให้เกิดปัญญาอ่อน ส่วน bilirubin ที่มีระดับสูงในเด็กโตหรือในผู้ใหญ่จะไม่มีอันตรายต่อสมอง

           ร่างกายผลิต bilirubin วันละ 250-350 mg ซึ่งตับปกติจะกำจัด bilirubin จำนวนดังกล่าวได้ทั้งหมด ดังนั้นในภาวะปกติพบ bilirubin น้อยมาก คือ 0.2 - 1.0 mg/dl ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในรูป unconjugate bilirubin ถ้าความเข้มข้นของ bilirubin ในเลือดสูงถึง 2.5 mg/dl pigment จะเริ่มสะสมในเห็นใน sclera ของตาและผิวหนังเกิดภาวะ jaundice หรือ icterus conjugate bilirubin สามารถละลายน้ำได้ดี กรองผ่าน glomerulus สู่ปัสสาวะได้ จึงมักตรวจพบ bilirubin ในปัสสาวะเพิ่มขึ้นในคนไข้ที่มีระดับ conjugate bilirubin ในเลือดสูงขึ้น ส่วน urobilinogen ถ้าเกิดขึ้นมากจะปรากฏในปัสสาวะ ซึ่งถูกตรวจพบได้

การตรวจวิเคราะห์

1. Total bilirubin

หลักการ

Modification of the Jendressik and Grof procedure (Doumas refference method)

Solubilized bilirubin + Diazotized sulfalinic acid ——————> Red chromophore

           Bilirubin ใน sample(รวมทั้ง delta form) จะถูก solubilized โดย ส่วนผสมของ caffeine/benzoate/acetate/EDTA และเติม diazotized sulfanilic acid  solubilized bilirubin จะถูกเปลี่ยนเป็น diazo bilirubin ได้สาร chromophore สีแดง ซึ่งเป็นสัดส่วนโดยตรงกับ bilirubin ใน sample

สิ่งส่งตรวจ

- Serum, Plasma

Normal Values of total bilirubin

ข้อจำกัดในการตรวจ

1. Hemolysis และ lipemic จะรบกวนการตรวจวิเคราะห์

2. ควรหลีกเลี่ยงการโดนแสง เพราะทั้ง conjugate bilirubin และ unconjugate bilirubin จะถูก photooxidise

Interpretaion

2. Direct bilirubin (conjugate bilirubin)

หลักการ

Modification of the Jendressik and Grof procedure (Doumas refference method)

Conjugate bilirubin + Diazotized ——————> Red chromophore

      Conjugate bilirubin ใน sample เมื่อทำปฏิกิริยากับ Diazotized sulfanilic acid เกิดเป็น chromophore สีแดง ซึ่งเป็นสัดส่วนโดยตรงกับ conjugate bilirubin ใน sample

สิ่งส่งตรวจ

- Serum, Plasma

Normal value

- 0.0 - 0.2 mg/dl

ข้อจำกัดในการตรวจ

1. Hemolysis และ lipemic จะรบกวนการตรวจวิเคราะห์

2. ควรหลีกเลี่ยงการโดนแสง เพราะทั้ง conjugate bilirubin และ unconjugate bilirubin จะถูก photooxidise

Interpretaion